Lichamelijke klachten tijdens en na de zwangerschap

Zwanger zijn en net bevallen zijn vraagt veel van je lichaam. Veel vrouwen krijgen in deze periode klachten in de onderrug, rond het bekken, in de heupen of juist in de nek en schouders. Dat is niet vreemd. Je lichaam verandert snel, de belasting neemt toe en je herstel vraagt tijd.

In deze fase zoeken veel vrouwen naar praktische ondersteuning, zoals een zwangerschapskussen of lichaamskussen, om comfortabeler te liggen en de belasting beter te verdelen.

In deze blog lees je wat er in je lichaam gebeurt, waarom klachten vaak toenemen in het laatste trimester en in de eerste maanden na de bevalling, en wat extra ondersteuning kan betekenen bij herstel.

In het kort

• Rug- en bekkenklachten komen veel voor tijdens de zwangerschap (1,2).
• In het laatste trimester verandert je houding en neemt de belasting op het bekken toe (3).
• In de eerste 3 maanden na de bevalling herstelt je lichaam nog, terwijl de dagelijkse belasting juist hoog is (4).
• Nek- en schouderklachten komen vaak voor bij jonge moeders, mede door tillen, dragen en voeden (5,6).
• Slaaptekort speelt vaak een grotere rol dan gedacht (10).
• Fitheid en kracht zijn een niet te missen ingrediënt in herstel (7,8).

Wat gebeurt er in het lichaam tijdens de zwangerschap?

Naarmate de zwangerschap vordert wordt de buik steeds zwaarder. Het zwaartepunt verschuift naar voren. Veel vrouwen gaan automatisch iets holler in de onderrug staan en het bekken kantelt iets naar voren. Dit is een normale aanpassing, maar het vergroot de belasting op de onderrug en het bekken (3).

Daarnaast worden banden en bindweefsel soepeler. Vanaf dag 1 van je zwangerschap wordt het hormoon 'relaxine' actief. Dat is functioneel voor de bevalling, maar kan ook zorgen voor minder stabiliteit rondom het bekken. De relatie tussen hormonen zoals relaxine en bekkenpijn blijkt complexer dan vaak wordt gedacht (9).

Rug- en bekkenpijn tijdens de zwangerschap komen veel voor. Grote reviews beschrijven dat deze klachten bij 50 tot 70 procent van de vrouwen voorkomen (1,2).

De eerste drie maanden na de bevalling

Na de bevalling begint het herstel. De buikspieren, het bindweefsel van de buikwand en de bekkenbodem hebben tijd nodig om kracht en coördinatie terug te krijgen (4).

Tegelijkertijd neemt de praktische belasting toe. Je tilt je baby meerdere keren per dag op, draagt hem of haar dicht tegen je aan en zit langere tijd om te voeden. Daarbij komt vaak slaaptekort.

We weten dat minder en onderbroken slaap het pijnsysteem gevoeliger kan maken. Pijn en slaap beïnvloeden elkaar wederzijds (10). Slecht slapen komt zelden alleen door “niet lekker liggen”. Vaak spelen meerdere factoren mee, zoals stress, onregelmaat, schermgebruik of een verstoord ritme.

Wil je weten hoe jouw slaap ervoor staat? Dan kun je dat eenvoudig nagaan via de slaaphygiëne test.
Meer uitleg over alle factoren die bijdragen aan een goede nachtrust vind je verder nog in deze Blog over de ingrediënten voor een goede nachtrust.

Nek- en schouderklachten na de bevalling

Nek- en bovenrugklachten komen regelmatig voor in de periode na de bevalling (5,6).

Dat komt meestal niet door één verkeerde beweging, maar door langdurige lichte belasting. Denk aan:

• met licht gebogen hoofd naar je baby kijken tijdens het voeden
• je schouders subtiel optrekken terwijl je je baby vasthoudt
• langdurig voorover buigen bij het verschonen

Wanneer deze houdingen vaak en langdurig voorkomen, kunnen de nek- en schouderspieren overbelast raken. Zeker wanneer herstel door slaaptekort beperkt is.

Wat kan ondersteuning betekenen tijdens en na de zwangerschap?

Het Somnovio lichaamskussen is ontworpen om comfortabel te liggen en hiermee klachten te verminderen of te voorkomen. Het kussen is zowel tijdens als na de zwangerschap te gebruiken en kan ook als voedingskussen gebruikt worden.

Tijdens de zwangerschap

In zijligging kan extra ondersteuning helpen om:

• de buik te ondersteunen
• het bekken minder te laten wegdraaien
• de onderrug neutraler te houden
• knieën en heupen te ontlasten

Langdurige asymmetrische houdingen kunnen mogelijk bijdragen aan klachten (11). Specifiek onderzoek naar zwangerschapskussens is beperkt, maar biomechanisch is het logisch dat goede ondersteuning de rug en het bekken neutraler houdt.

Meer achtergrond over de relatie tussen houding en klachten lees je in deze Blog over het belang van een goede slaaphouding. 

Na de bevalling

Na de bevalling kan een ondersteunend kussen multifunctioneel worden ingezet, bijvoorbeeld bij het knuffelen of voeden met borst of fles.

Het kan helpen om:

• de armen te ondersteunen bij het vasthouden van je baby
• de baby hoger te positioneren
• de nek- en schouderspieren meer te laten ontspannen

Hierdoor hoef je minder voorover te buigen en minder langdurige spanning vast te houden in de bovenrug en schouders. Daarnaast kan het rug- en bekkengebied nog lang gevoelig blijven na de bevalling. Ondersteuning van een prettige slaaphouding is in deze fase dus ook nog van belang.

Fitheid, kracht, lenigheid en ontspanning: niet te missen ingrediënten

Fitheid en spierkracht spelen vrijwel altijd een rol bij het ontstaan én herstellen van klachten. Niet omdat sterke spieren alles voorkomen, maar omdat ze de belastbaarheid vergroten.

Tijdens de zwangerschap verandert de belasting sterk. Als spieren rondom romp, heupen en bekken voldoende kracht en coördinatie hebben, kan het lichaam deze veranderingen beter opvangen.

Grote onderzoeken laten zien dat oefenprogramma’s tijdens de zwangerschap veilig zijn en in veel gevallen bijdragen aan vermindering van pijn en beperkingen (7,8). Het effect verschilt per persoon, maar vanuit zowel onderzoek als praktijkervaring is duidelijk dat een goede basisconditie helpt om klachten beter hanteerbaar te maken.

Naast kracht zijn ook ontspanning, lenigheid en ademhaling erg belangrijk tijdens en na de zwangerschap. Deze ingrediënten vormen een mooi tegengewicht voor de belasting van de dag en de kracht-oefeningen.

Het kan aan te raden zijn om dit onder begeleiding op te bouwen, zodat je niet te hard van stapel loopt en het herstel voldoende ruimte krijgt.

Tot slot

Lichamelijke klachten tijdens en na de zwangerschap zijn meestal goed te verklaren. Je lichaam verandert, je belasting neemt toe en je herstel vraagt tijd.

Ondersteuning in bed of tijdens het voeden kan helpen om belasting beter te verdelen. Maar vergeet niet: herstel bestaat uit meerdere ingrediënten. Slaap, beweging, kracht en ontspanning werken samen.

Mocht je op zoek zijn naar een goede en betrouwbare manier om tijdens en na je zwangerschap te werken aan lenigheid, fitheid en kracht en tips te krijgen rondom ademhaling en de bevalling, dan kan het online programma van MAM Sterk wellicht een optie zijn om eens naar te kijken.

Literatuurlijst

1. Wu WH, et al. Pregnancy-related pelvic girdle pain: epidemiology and risk factors. Spine. 2004.
2. Salari N, et al. The global prevalence of low back pain in pregnancy: a systematic review and meta-analysis. BMC Pregnancy Childbirth. 2023.
3. Franklin ME, Conner-Kerr T. Postural changes during pregnancy. JOSPT. 1998.
4. Chauhan G, et al. Physiology, Postpartum Changes. StatPearls. 2022.
5. Ojukwu CP, et al. Breastfeeding-related neck pain. 2022.
6. Ratajczak M, et al. Musculoskeletal pain in breastfeeding mothers. BMC Musculoskelet Disord. 2024.
7. Liddle SD, Pennick V. Interventions for preventing and treating low-back and pelvic pain during pregnancy. Cochrane Review. 2015.
8. Davenport MH, et al. Exercise for prevention and treatment of low back and pelvic girdle pain during pregnancy. Br J Sports Med. 2019.
9. Aldabe D, et al. Relaxin and pregnancy-related pelvic girdle pain: systematic review. Clin Rheumatol. 2012.
10. Finan PH, et al. The association of sleep and pain. J Pain. 2013.
11. Cary D, et al. Sleep posture and non-specific spinal symptoms. BMJ Open. 2019.